Вьетнам Премьер-министрі Ле Минь Хунгтің 15 қарашада Манилада өткен АСЕАН-ның 49-саммитінің пленарлық отырысында сөйлеген сөзі өңірлік және жаһандық белгісіздік жағдайында ұйымның тұрақтылығын күшейту жөніндегі ұсыныстарды қамтыды.
Малайзиялық геосаяси сарапшы әрі қорғаныс мәселелерін зерттеуші Энцо Сим бұл сөздің АСЕАН 2045 жылға дейінгі қауымдастық туралы пайымын іске асыра бастаған кезеңде айтылғанын ерекше атап өтті. Оның айтуынша, Вьетнам ұйымның дәстүрлі дипломатиялық қағидаттарын экономикалық тұрақтылықты нығайту, технологияны дамыту және көпжақты институттарды күшейту жөніндегі практикалық шаралармен байланыстырды.
Сим АСЕАН алдында тұрған үш негізгі мәселені атады: ірі державалар арасындағы бәсекелестіктің күшеюі; сауда шиеленістері, жеткізу тізбегіндегі үзілістер және энергия қауіпсіздігі сияқты сыртқы күйзелістерге экономиканың осалдығының артуы; сондай-ақ халықаралық қоғамдастық пен халықтың саяси мәлімдемелерден гөрі нақты нәтижелерге сұранысының өсуі.
Осы жағдайда Вьетнам көшбасшысының жолдауы өңірлік ынтымақтастықтың үш негізгі бағытын ұсынды, деді ол.
Бірінші бағыт аясында Вьетнам бейбіт әрі тұрақты орта экономикалық даму үшін қажет екенін атап өтті. Премьер-министр дипломатиялық диалогты, сенім қалыптастыруды, қорғаныс және қауіпсіздік салаларындағы ынтымақтастықты, сондай-ақ халықаралық құқықты құрметтеуді күшейтуге шақырды.
Вьетнам сондай-ақ Халықаралық жария құқық жөніндегі АСЕАН құқық сарапшылары форумының тиімділігін арттыруды және төтенше жағдайлар кезінде ақпарат алмасу мен үйлесімді әрекет ету рәсімдерін нақтылауды ұсынды.
Энцо Сим бұл ұсыныстар Вьетнамның келіспеушіліктерді әскери қарсыласу арқылы емес, көпжақты дипломатия және қолданыстағы құқықтық тетіктер арқылы шешуге деген тұрақты ұстанымын көрсететінін айтты. Оның сөзінше, дағдарыстарға жауап берудің практикалық тетіктері АСЕАН елдерінің ұлттық басымдықтарындағы айырмашылықтарды еңсеруге көмектеседі.
Екінші бағыт экономикалық тұрақтылық пен стратегиялық өзара байланыстылықты нығайтуға арналған. Вьетнам бұрынғы сауданы ырықтандыру мен нарықты ашуға басымдық берген тәсілден энергетикалық инфрақұрылым, технологиялық мүмкіндіктер және жеткізу тізбегінің қауіпсіздігі сияқты негізгі жүйелерді нығайтуға бет бұрды.
Вьетнам АСЕАН-ның цифрлық экономика жөніндегі негіздемелік келісімін тиімді іске асыруға шақырып, АСЕАН энергетикалық желісі мен Манила энергетикалық бастамасына үлес қосуға дайын екенін растады.
Малайзиялық зерттеуші Вьетнам ұсынған «Даму және тұрақтылық кеңістігі» бастамасын ерекше атап өтті. Ол спутниктік деректермен алмасуды, ғарыштық зерттеулерді, оқытуды және ғарыш экономикасына инвестиция салуды көздейді.
Вьетнам сондай-ақ 2040 жылға дейінгі басым стратегиялық инфрақұрылым жобаларының АСЕАН тізімін әзірлеуді ұсынды. Сарапшының айтуынша, бұл бастамалар ауа райын болжауға, табиғи апаттарды басқаруға және теңіздегі бақылауға қолдау көрсетіп, қосылған құны жоғары экономикалық салаларға мүмкіндіктер аша алады.
Үшінші бағыт өңірлік интеграцияның негізі ретінде адам ресурстары мен әлеуметтік дамуға қатысты.
Вьетнам Премьер-министрі сапалы адам ресурстарына инвестиция салу, цифрлық дағдыларды үйрету, әлеуметтік қорғауды кеңейту және еңбек мобильдігін икемдірек ету қажеттігін атап өтті.
Вьетнам Индонезиямен, Таиландпен және АСЕАН-ның басқа мүшелерімен бірге Қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдайлар және жаңа пайда болатын аурулар жөніндегі АСЕАН орталығының тиімді жұмысын жеделдетуге міндеттенді.
Сонымен қатар Вьетнам БҰҰ-ның тұрақты даму жолындағы мәдениет жөніндегі халықаралық онжылдығына байланысты мәдени ынтымақтастық пен креативті индустрияларды дамытуды қолдайды.
Энцо Сим әлеуметтік теңдік пен қоғамдық әл-ауқатсыз экономикалық өсудің өзі тұрақты дамуды қамтамасыз ете алмайтынын айтты. Оның сөзінше, адамға және денсаулық қауіпсіздігіне инвестиция салу халықтың өңірлік интеграцияға деген сенімін күшейтеді.
Сарапшы сыртқы саясатқа қатысты кеңірек салдарды бағалай отырып, Вьетнам тәсілінің үш ерекшелігін атады: ірі державалармен стратегиялық дербестік пен теңгерімді байланыстарды сақтауда АСЕАН-ның орталық рөлін қолдау; өңірлік міндеттемелерді орындаудан АСЕАН күн тәртібін белсенді қалыптастыруға көшу; ұлттық даму басымдықтарын ұйымның ортақ мүдделерімен үйлестіру.
Ол Вьетнамның ғарыштық ынтымақтастық, төтенше жағдайларға жауап беру, инфрақұрылымдық байланыстылық және цифрлық трансформация салаларындағы бастамалары елдің өңірлік істерде белсендірек рөл атқаруға дайын екенін көрсететінін атап өтті.
Симнің айтуынша, премьер-министрдің сөзі тұрақтырақ АСЕАН үшін практикалық жол картасын ұсынды. Алайда оның табысы түптеп келгенде барлық мүше елдердің саяси міндеттемесіне және уәделерді нақты әрекетке айналдыра алу қабілетіне байланысты болады.
Дереккөздер: VietnamPlus / Vietnam News Agency


