Ханой (ВНА). Вьетнам әлемдік ауыл шаруашылығы және орман өнімдері нарықтарына ірі жеткізушіге айналды. Алайда елдің экспорттық әлеуеті нарықтағы орнына әлі сай емес: қосылған құнның, технологиялардың, брендтердің және шешім қабылдау тетіктерінің едәуір бөлігі елден тыс жерде қалып отыр. Вьетнам өндірістегі артықшылықтармен шектелмей, құн тізбектерін көбірек бақылауға ұмтылуда.
Ағаш, кофе, каучук, бұрыш және күріш Вьетнамның халықаралық нарықтардағы орнын қалыптастырды. Кәсіпорындар қосылған құны жоғары өнімдерді өңдеуге және брендтерді дамытуға көшіп жатыр, бірақ олардың көбі әлі де өндіріс пен шикізат экспортынан аса қойған жоқ.
Вьетнам негізгі салаларды қамтитын халықаралық ұйымдарға, соның ішінде Халықаралық кофе ұйымына, Халықаралық тропикалық ағаш ұйымына және Табиғи каучук өндіруші елдер қауымдастығына қатысады. Алайда өндіріс ауқымы қосылған құны жоғары сегменттерді бақылауға әлі жеткізген жоқ. Технологиялар, брендтер, стандарттар, деректер мен нарықтық шешімдер негізінен шетелдік компаниялардың қолында.
Ағаш өңдеу саласы бұл алшақтықты көрсетеді. 2025 жылы ағаш және ағаш өнімдерінің экспорты шамамен 17,2 млрд АҚШ долларына жетті. Вьетнам әлемдегі ең ірі бес экспорттаушының қатарына кірді, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі және Азиядағы екінші экспорттаушы болды.
Вьетнамның Ағаш және орман өнімдері қауымдастығының төрағасы Нгуен Куок Кхань бұл саланың әлі де құн тізбегінің соңғы кезеңінде тұрғанын айтты. Кәсіпорындар көбіне түпнұсқа жабдық өндіру, OEM, үлгісімен жұмыс істейді, ал түпнұсқа дизайн өндіру, ODM, және түпнұсқа бренд өндіру, OBM, үлгілері шектеулі.
Шетелдік серіктестердің тапсырыстары мен дизайнына тәуелділік отандық кәсіпорындардың өнім әзірлеу, бренд құру және нарықтық стратегиясын өз бетінше анықтау мүмкіндігін шектейді.
Кофе саласында да осындай мәселе бар. Вьетнам робуста өндіру мен экспорттауда әлемдік көшбасшылардың бірі, бірақ Вьетнам Кофе және какао қауымдастығы төрағасының орынбасары Тхай Ню Хиептің айтуынша, ел нарыққа ықпал ететін сапасынан гөрі өндіріс көлемімен көбірек танымал.
Сапаны келіссөздердегі артықшылыққа айналдыру үшін өндіріске қажетті ресурстарға, өсірілетін аумақтарға, өнімді бақылауға, деректердің ашықтығына және тұрақты дамуға арналған бірізді стандарттар қажет. Еуропалық Одақ пен Вьетнам арасындағы еркін сауда келісімі мен ЕО-ның ормансыздандыру туралы регламенті бұл мүмкіндіктерді қалыптастыруға көмектесуі керек, оларды тек талаптарды орындау міндеті ретінде қабылдамау қажет.
Каучук саласында Вьетнам табиғи каучуктың ірі өндірушісі болғанына қарамастан, шикі латекс экспортына тәуелді болып отыр. Вьетнам Каучук қауымдастығы төрағасының бұрынғы орынбасары Нгуен Вьет Тыонг саланың шикізат сатудан технологияға, деректерге және стандарттарға сүйенетін қосылған құны жоғары өнімдерге көшуі керек екенін айтты.
Бұл үшін өңдеушілер, трейдерлер, шағын фермерлер, зерттеу институттары, университеттер және қаржы ұйымдары арасындағы байланыстарды күшейту қажет. Ірі компаниялар технологиялық дамуға жетекшілік етіп, шетелдік инвестициясы бар кәсіпорындармен бірге қосылған құны жоғары каучук өнімдерін шығара алады. Ал фермерлер тұрақты даму, шығарындыларды азайту және айналмалы экономика тәжірибелерін енгізе алады.
Бұл салалардың бәрінде өндірістік қуаттың өзі нарықтық ықпал бермейді. Ықпалды күшейту үшін технология, дизайн, бренд, стандарттар, деректер және нарықты болжау сияқты құн қалыптастыратын бағыттарды меңгеру қажет.
Кхань ағаш өңдеу саласын бес жылдан он жылға дейінгі стратегиялар әзірлеуге, дизайн мен брендті күшейтуге, жасанды интеллект пен озық өндірістік технологияларды қолдануға, сондай-ақ шетелдік инвестициясы бар компаниялармен және өңірлік серіктестермен ынтымақтастықты кеңейтуге шақырды.
Вьетнамның көкөніс, жеміс және ауыл шаруашылығы өнімдері жөніндегі ұлттық корпорациясының, Vegetexco Vietnam, бас директоры Ле Ань Зунг жемістер, көкөністер, өңделген азық-түлік және басқа өнімдерде өсу мүмкіндігі бар екенін айтты. Оның пікірінше, әртараптандыру кәсіпорындарға саудадағы өзгерістерге бейімделуге көмектесуі мүмкін.
Вьетнам экспорты тек көлем мен шығын артықшылықтарына емес, елдің өз технологияларына, стандарттарына, брендтері мен инновацияларына да сүйенуі керек. Осы мүмкіндіктерді меңгеріп, нарық стандарттарын қалыптастыруға қатысу вьетнамдық компаниялардың жаһандық құн тізбектеріндегі ықпалын күшейте алады.
Дереккөздер: VietnamPlus / Vietnam News Agency
