Жылдың көп бөлігінде қыз үйде жалғыз болатын. Ата-анасы ұзақ жұмыс істеді, ал 10 жастағы қызға смартфон серік болды. Отбасы мәселені түсінген кезде, қыздың сөйлеуі нашарлап, көзқарасы солғындап, достарымен араласуы тоқтаған еді.
Хошиминдегі №2 балалар ауруханасының дәрігерлері бұл жағдай жиі кездесетін мәселенің мысалы екенін айтады. Психологиялық және психиатриялық клиникаларға әкелінетін балалар саны өсіп келеді, ал дәрігерлер бұл үрдісті алаңдатарлық деп санайды.
Хошимин психиатриялық ауруханасының балалар психологиясы және психиатриясы бөлімі күніне 300-ден 500-ге дейін бала қабылдайды. Бұған дейін бұл көрсеткіш 200-ге жуық болған. Директор орынбасары Чу Тхи Зунг өсім шамамен бір жарым есе екенін айтты. Балаларда СДВГ, даму бұзылыстары, мінез-құлық мәселелері, депрессия, күйзеліс бұзылыстары, эпилепсия және ақыл-ой кемістігі кездеседі.
Зунгтің айтуынша, балаларға мектептегі оқу, отбасының күткені және қазіргі өмірдің қысымы әсер етеді, ал әлеуметтік желілер жағдайды қиындатады. «Көптеген бала ойынға, телефонға және әлеуметтік желіге тәуелді. Олар виртуалды әлемге еніп, шынайы өмірден алыстайды. Бұл ұйқы мен мінез-құлықтың бұзылуына, депрессия мен мазасыздыққа әкеледі», – дейді ол.
Қаланың үш ірі балалар ауруханасы психологиялық көмекке мұқтаж жас пациенттер санының көбейгенін хабарлады. №2 балалар ауруханасының дәрігері Нгуен Тхань Санг көптеген пациентте телефонды шамадан тыс пайдалануға байланысты мәселелер бар екенін айтты. Күн сайын бес сағаттан көп ойын ойнайтын N. есімді 14 жастағы бала ойынға тыйым салынғанда агрессивті болып, туыстарына күш көрсетті.
Ұзақ мерзімді әсері
Санг мәселенің бір бөлігі ересектерге байланысты деп санайды. Көптеген ата-ана телефонды цифрлық күтуші ретінде пайдаланады. Оның айтуынша, ата-аналардың 56 пайызы балаларымен уақыт өткізгенде өздері де телефонға үңіледі. Көп үйде құрылғылар балалардың жатын бөлмесінде тұрады.
Дәрігерлер теледидар мен смартфонға тәуелділік баланың психикалық денсаулығы мен оқу қабілетіне әсер етуі мүмкін екенін ескертеді. Экран алдында көп отыратын балалар адамдармен аз араласып, нашар ұйықтап, назарын шоғырландыра алмай, мектепте қалып қоюы ықтимал.
Хошиминде байқалған жағдай бүкіл елдегі көрініске ұқсайды. Вьетнамдағы ЮНИСЕФ СДВГ, мазасыздық, депрессия және мінез-құлық бұзылыстарын балалар мен жасөспірімдерде жиі кездесетін жағдайларға жатқызады. Тамақтану бұзылыстары, қоғамнан оқшаулану, пандемиядан кейінгі күйзеліс және әлеуметтік желілердің әсері де көбейіп келеді.
Вьетнамдық балалар мен жасөспірімдердің 12-30 пайызы психикалық денсаулық мәселелеріне тап болады деп есептеледі, бірақ дер кезінде көмек алатындары аз. Ақпараттың аздығы, стигма және қызметтердің шамадан тыс жүктелуі көптеген жасты емсіз қалдырады. Белгілерді түсіну қиын, себебі ұялшақтық, алаңдау және тез ашулану өсу кезеңінің қалыпты бөлігі де болуы мүмкін.
Кешігу салдары
Бұзылыс кеш анықталса, ол ауыр өтіп, емдеуге көбірек уақыт кетеді және баланың өмір сапасына әсер етеді. Дәрігерлер тұрақты скрининг жүргізуге, сондай-ақ ата-аналарды, қамқоршыларды, мұғалімдер мен мектеп медицина қызметкерлерін алғашқы белгілерді тануға үйретуге шақырады.
Белгілерге шаршау, тәбеттің жоғалуы, күштің азаюы, қозғалғысы келмеу, көңіл-күйдің төмен болуы, сезімталдық, үрей, ашудың ұстамалары, алаңдау және ұйқының бұзылуы жатады. Бала назарын жоғалтып, ұмытшақ болып немесе ойын жеткізе алмауы мүмкін. Кейбірі оқшауланады, ал басқалары өзіне зиян келтіреді немесе есірткі қолданады.
«Ата-ана белгілерді байқаған бойда баланы арнайы балалар мекемесіне немесе психологиялық клиникаға апаруы керек. Сонда бала ерте тексеріліп, дер кезінде көмек алады», – дейді Санг.
Хошиминде тұратын П. Б. Ч. төрт жастағы ұлының мәселесін бірден түсінбеді. Бала басқа балаларды ұрып, бір орында отыра алмайтын. «Мен оны ширақ әрі тентек деп ойлайтынмын, бірақ уақыт өте келе мәселе күрделірек екенін түсіндім», – дейді әкесі. Дәрігерлер СДВГ диагнозын қойды. Емдеу мінез-құлық терапиясы мен отбасының қолдауын қамтиды.
Дереккөздер: Viet Nam News
