Хошиминде тұратын C. есімді азамат B.-ге бірнеше рет қарыз беріп, жалпы сомасы 3 млрд донгқа жуық ақша берген. Қарызды қайтаруды қамтамасыз ету үшін C. қарыз алушыдан жылжымайтын мүлікті өз атына өткізуді сұраған. Тараптар қарыз мерзімінде өтелмесе, ақшаны қайтару үшін мүлікті сатуға келіскен.
Алайда B. өз атына тіркелген мүлікті емес, ағасы A.-ға тиесілі жылжымайтын мүлікті пайдаланған. Ақшаны алмай тұрып, B. қарызды қайтармаса, кредитор мүлікті сата алатыны туралы міндеттеме жазған.
Кейін A. жылжымайтын мүлікті C.-нің атына өткізген. Қарыз алушының жазбаша міндеттемесі болғандықтан және мүлік өз атына тіркелген соң, C. қарызының қамтамасыз етілгеніне сенген.
Мәселе A. C.-ні сотқа бергеннен кейін туындаған. A.-ның айтуынша, B. оны мүлікті өткізуге алдап көндірген, ал A. C.-ден ақша қарыз алмаған.
C.-нің айтуынша, A. мәмілеге қатысты сома сатып алу-сату шартында көрсетілген 300 млн донг қана болғанын айтқан. Ал B.-нің C.-ден алған қарызының жалпы сомасы 3 млрд донгқа жуықтаған.
Берген ақшасын қайтара алмай қалудан қауіптенген C. Даклак провинциясы адвокаттар алқасының адвокаты Чан Вьет Хадан кеңес сұраған.
Адвокаттың айтуынша, кредитордың қателігі A.-дан мүлікті алған кезде мүлік иесінің қолы қойылған міндеттемені рәсімдемеуінде болған. Бұл құжатта A. мәміленің мақсатын түсінетінін растауы керек еді.
Адвокаттың түсіндіруінше, егер B. ақша алып, ағасының мүлкін қарызды қамтамасыз етуге пайдалануға уәде берсе, C. A.-ның мүлікті қарызды қамтамасыз етуге пайдалануға келіскенін растайтын жазбаша құжат алуы керек еді. Қарыз өтелмеген жағдайда мүлікке қатысты әрекет ету тәртібі де көрсетілуі тиіс.
Адвокаттың бағалауынша, қазіргі жағдайда C. адал әрекет еткенімен, құқықтық тұрғыда өз ұстанымын дәлелдеуі қиын адам жағдайында. C. A. мен B.-нің ағайынды екенін және қарыз ақшаның бір бөлігі A.-ның қажетіне жұмсалғанын айтады. Бірақ адвокат бұл жайттарды сотта дәлелдеу керек екенін жеткізді.
Мүліктің C.-нің атына өткізілуі даудың шешілгенін білдірмейді. Егер құжаттар мәміленің мәнін және мүлік иесінің қарызды қамтамасыз етуге келісімін анық көрсетпесе, C.-нің өз құқығын қорғауы қиын болады, деді адвокат.
Ақшаны тікелей қарыз алған адамнан өндіріп алу мүмкіндігіне де қауіп бар. Ханың айтуынша, шарт жарамсыз деп танылса, B. ақшаны қайтаруға міндетті болады. Бірақ B.-нің қазір қарызды өтеуге болатын мүлкі жоқ және сот шешімін орындауға мүмкіндігі жетпейді.
«Дау ақшаны қайтару міндетін белгілейтін сот шешімімен аяқталса да, 3 млрд донгқа жуық қарызды іс жүзінде өндіріп алу қиын болуы мүмкін. Кредитор көп уақыт пен күш жұмсап, ақшасын қайтара алмау қаупіне тап болады», деді адвокат.
Осы іске байланысты Ха азаматтарға, әсіресе үшінші тұлғаның мүлкін қарызды қамтамасыз ету үшін пайдаланған жағдайда, ақша қарыз бергенде сақ болуға кеңес берді.
Мүлік басқа адамға тиесілі болса, тараптар нақты құжаттар мен жазбаша міндеттемелер дайындауы керек. Мүлік иесі қарызды қамтамасыз ету мақсатын және қарыз өтелмеген жағдайда мүлікке қатысты әрекет ету тәртібін білетінін әрі келісетінін қол қойып растауы тиіс.
Адвокаттың айтуынша, қолданыстағы заңнама нотариус кеңсесінде банк қарызы сияқты қамтамасыз етілген қарыз шартын жасауға мүмкіндік береді. Жалған шарт пайдаланудың орнына азаматтар нотариусқа жүгіне алады.
«Азаматтар қарызды қамтамасыз ету туралы келісімнің орнына жалған шарт қолданбауы керек. Мұндай тәсіл құқықтық тәуекел туғызып, кредитордың берген ақшасын қайтаруын қиындатуы мүмкін», деп ескертті адвокат.
Дереккөздер: Dân Trí
