Ханой құрылғаннан бері қаланың аумағы мен халқы айтарлықтай өзгерді. 2025 жылғы статистикалық жылнамада қаланың аумағы шамамен 3 360 шаршы километр, халқы 8,7 миллионға жуық деп көрсетілген.
Қазіргі қорғау шекарасы бойынша Ескі орамның аумағы шамамен 81 гектар ғана. Бірнеше онжылдықта аудан халқы тез өсті, ал тұрғын үй қоры іс жүзінде көбеймеді. 2010 жылы мұнда шамамен 66 600 адам тұрды, яғни әр гектарға 823 адамнан келді. Бұл әлемдегі тарихи қалалық аудандар арасындағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
Жоспарлы экономика кезеңіндегі тұрғын үй саясаты көптеген отбасын бір үйге орналастырып, оларды ортақ аула, асүй және дәретхананы пайдалануға мәжбүр етті. Тұрғындар саны өскен сайын бөлмелер ұсақ бөліктерге бөлінді. Ақырында кей отбасыларға санитарлық жағдайы нашар, тар бір бөлме ғана қалды.
Жиырма сегіз жыл өтті, бірақ көшіру бағдарламасы іске қосылмады
Ханойдың бұрынғы Жоспарлау және сәулет департаментінің директоры, сәулетші Дао Нгок Нгиемнің айтуынша, Ескі орам тұрғындарын көшіру мәселесі 1992 жылғы бас жоспардың өзінде көтерілген. 1998 жылы қала бұл саясатты бекітіп, 2020 жылға қарай халық тығыздығын гектарына 500 адамға дейін азайтуды мақсат етті. Ол үшін шамамен 6 550 отбасы, яғни 26 мыңнан астам адам көшуі керек еді.
Бағдарлама екі кезеңге бөлінді. 2013-2016 жылдары 1 530 отбасын бұрынғы Лонгбьен ауданына қараған Вьет Хынг қалалық аумағындағы 11,12 гектарлық тұрғын үй кешеніне көшіру жоспарланды. 2020 жылға дейінгі екінші кезеңде қалған 5 020 отбасы бұрынғы Тхыонгтхань аймағындағы 30 гектар жерге көшірілуі тиіс еді.
Вьет Хынгтағы тұрғын үй кешені салынды, бірақ Ескі орам тұрғындарының ешқайсысы дерлік ол жерге көшпеді. Ханой халық комитеті 27 қазанда тұрғын үй мәселесі бар Ескі және Француз орамдары тұрғындарына арналған қалалық халық кеңесі қаулысының жобасына қатысты №434/TTr-UBND ұсынысында 2013 жылы басталған көшіру бағдарламасының іске аспағанын мойындады. Негізгі себеп ретінде қолайлы тұрғын үй қорының жоқтығы аталды.
Бағдарлама неге іске аспады?
Қолайлы тұрғын үйдің жетіспеуі туралы ресми түсініктеме құзырлы органдарға қатысты. Ескі орамда туып-өскен автор себептердің бірі тұрғындардың табысына байланысты деп санайды. Көптеген тұрғын бірінші қабаттағы дүкендерден, көшеде арба арқылы сауда жасаудан немесе туристерге бөлме жалға беруден ақша табады. Хоанкием көлінен 7 шақырым қашықтағы көпқабатты үйге көшу тұрғын алаңы бірнеше есе ұлғайса да, осы табыстан айырылуды білдіреді. Көптеген маман айтқандай, көшіру тұрғын алаңымен бірге күнкөріс мәселесін де шешуі керек.
Екінші мәселе мүлік құнына байланысты. Ескі орамдағы жылжымайтын мүліктің нарықтық бағасы өте жоғары, сондықтан тұрғындар көшіру пәтеріне ауысқаннан кейін мүлік құны сақтала ма деп ойлануы заңды.
Ханойдың 100 жылдық көкжиегі бар бас жоспарын қала халық комитеті 13 мамырда бекітті. Құжат қаланың құрылымын қайта ұйымдастырып, тарихи орталыққа түсетін салмақты азайтуды көздейді. 28 қазанда қалалық халық кеңесі Хоанкием ауданындағы Ескі және Француз орамдарында тұрғын үйге ең мұқтаж отбасыларға әлеуметтік баспананы жеребесіз сатып алуға немесе жалға алуға мүмкіндік беретін қаулы қабылдады. Қазір көп отбасы тұратын үйлерде 902 отбасы, яғни 3 621 адам өмір сүреді. Бір адамға орта есеппен 5 шаршы метрден аз аумақ тиесілі.
Әр отбасы бір рет бір пәтер алады. 2026 жылы тоғыз жобадан 552 пәтер беру жоспарланған, әр жобада осы бағдарламаға арналған пәтер саны сатылатын пәтерлердің 20 пайызынан аспайды. Қалған пәтерлер 2027 жылы беріледі деп жоспарланған. Сатып алушы отбасының барлық мүшесін бұрынғы үйден шығарып, жаңа мекенжайға тұрақты тіркелуі керек. Жеке меншіктегі бұрынғы тұрғын үй алаңы қалалық халық комитеті бекітетін жоспар бойынша пайдаланылады. Мемлекет баспананың ақысын тікелей төлемейді, тұрғындар әлеуметтік баспана бағасын өздері төлеп, жеңілдетілген несие ала алады.
Бұрынғы бағдарламадан айырмашылығы, жаңа механизм жеке көшіру кешенін күтпей, салынып қойған немесе аяқталуға жақын әлеуметтік тұрғын үй жобаларын пайдаланады.
2026 жылғы қазан сессиясында қалалық халық кеңесі Хоанкием көлінің айналасындағы аумақты жаңарту, абаттандыру және қайта құру жобасының инвестициялық саясатын да мақұлдады. Қала тарихи мұраны сақтауға, қалалық ортаны жақсартуға және экономикалық әрі әлеуметтік дамуға қоғамдық ресурстар тартуға бағытталған шараларды жүргізіп жатыр.
Туризм мен Ескі орамды қорғау арасындағы тепе-теңдік
Ескі орам туристерді тартады және сауда үшін қолайлы. Соңғы жылдары көптеген ескі үй мейрамхана, қонақүй және банк кеңсесін салу үшін бұзылды. Бұрынғы статистикада қорғауға алынған 1 081 нысан, соның ішінде ерекше тарихи құндылығы бар 200-ден астам үй көрсетілген. Қазір қанша үй қалғанын құзырлы органдар анықтауы керек, алайда автордың байқауынша, ескі үйлер айтарлықтай азайған.
902 отбасына арналған шара Ежелгі Тханглонгтың бір бөлігін сақтап, орам инфрақұрылымына түсетін салмақты азайту үшін қажет. Сонымен қатар қала туризм мен мұраны қорғаудың арақатынасын шешуі керек. Туризм тиімді басқарылмай өссе, Ескі орамның әр шаршы метрі барынша пайда табу үшін пайдаланылып, ауданға одан да көп адам келеді және көшіру қиындай түседі.
Туризм мен мұраны қорғауды үйлестіру үшін қатаң басқару шаралары қажет.
Біріншіден, тротуарлар жаяу жүргіншілерге қайтарылып, кәсіпкерлердің оларды саудаға пайдалануына жол берілмеуі тиіс. Астана туралы заң беретін өкілеттік шегінде Ескі орамдағы тамақтану және орналастыру орындарының ең аз аумағын белгілеуге болады.
Екіншіден, мейрамхана мен орналастыру орындарына азық-түлік қауіпсіздігі және өрт қауіпсіздігі бойынша қатаң талап қойылуы керек. Талапқа сай келмейтін нысандар жабылып, орналастыру орындары мен қонақтар саны шамадан тыс жүктемеге жол бермейтін деңгейде бақылануы қажет.
Үшіншіден, қала құрылыс пен сәулет ережелерінің ғимарат биіктігі мен шегіністерге қатысты талаптарын қатаң орындап, заңсыз салынған қабаттарды алып, мемлекеттік мекемелер мен ірі ауруханаларды ауданнан тыс жерге көшіруі керек.
Төртіншіден, тұрғындар көшкеннен кейін ескі үйлердің қалай пайдаланылатыны туралы жоспарды қала ертерек әрі ашық жариялауы керек. Бұл адамдарға шешімді алдын ала қабылдауға мүмкіндік береді.
Егер бұл шаралар орындалса, Ескі орамда түнейтін туристер саны азаюы мүмкін. Бірақ Ханойға келетін туристердің жалпы саны міндетті түрде өзгермейді: олар қаланың басқа бөліктерінде тұрып, тамақтанып, Ескі орамға тарихи нысанға келгендей экскурсияға бара алады.
Мұндай тәсіл тұрғындарды көшіруге, Ескі орамды сақтауға және қаладағы тұрақты туризмді қолдауға қатар мүмкіндік беруі мүмкін.
Мақала авторы, доктор Цюан Тхе Зан, 1983 жылы Ханой медициналық университетін бітіріп, Хошимин мен Ханойдағы бірнеше медициналық мекемеде емдеу және оқыту жұмыстарын атқарған. Зейнетке шыққаннан кейін жеке медицина саласында жұмысын жалғастырды.
Дереккөздер: Dân Trí
